آلاینده های مهم هوای تهران


تركیبات گوگردی مانند دی اكسید گوگرد، تركیبات اَزُته مانند منو و دی اكسید ازت، تركیبات كربن مانند مونو و دی اكسید كربن، هیدروكربورها، مواد معلق، سرب، گاز كربنیك، اكسیدهای فتوشیمیایی، مواد رادیواكتیو، بو و صدا از جمله آلاینده های مهم هوا هستند.

آلاینده های اصلی هوا كه برای آنها استاندارد وجود دارد و اندازه گیری می شوند عبارتند از: مونواكسیدكربن (CO) ، اكسیدهای ازت (Nox) ، تمامی هیدروكربن ها (THC) یا تركیبات آلی فرار (VOC) ، اكسیدهای گوگرد (SOX و به طور عمده 2So )، تمامی ذرات معلق (TSP) ، سرب (Pb) و اُزُن (O3) .
در میان منابع گوناگون انتشار، خودروها عامل انتشار 75 درصد از ذرات معلق (مهمترین آلاینده های هوای تهران)، 95 درصد منواكسید كربن و 60 درصد اكسیدهای ازت هستند. درحالی كه صنایع 75 درصد از تركیبات آلی، 55 درصد از دی اكسید گوگرد و 46 درصد از گازهای گلخانه ای را منتشر می سازند.

یک عامل مهم دیگر آلودگى هوا در اغلب شهرهاى بزرگ گاز ازن در سطح زمین است. ازن در سطح زمین هنگامی تشکیل می‌شود که گازهاى آلاینده حاصل از اتومبیل‌ها و سایر وسائلى که سوخت مصرف مى‌‌کنند با نور خورشید واکنش مى‌کند؛ در نتیجه گاز ازنی به وجود می‌‌‌‌آید که براى انسان سمى است.

تا به امروز تصور می‌شد آلودگی‌هایی مانند مونواکسیدکربن مهم‌ترین آلاینده هوای تهران را تشکیل می‌دهد، اما یافته‌های جدید نشان داده که بنزن خطرناک‌ترین ترکیب آلاینده‌ هوا بوده و موجب بروز سرطان خون و بیماری‌های مرتبط با آن است.
بنزن، ترکیبی بسیار خطرناک بوده که به سرعت تبخیر می‌شود و ماده‌ای خوشبو است که در بنزین به مقدار زیادی وجود دارد. این ماده همچنین درصنایع پلاستیک، رزین و نایلون‌سازی‌ نیز به کار می‌رود. مقدار موجود بنزن در هوای تهران5/2 برابر استاندارد‌های جهانی است.


پدیده وارونگی دما(Inversion)


در کنار اثر گلخانه‌ای و بارش های اسیدی ،وارونگی دما از اثرات جوی آلودگی است.

مهمترین وخطرناكترین فاكتورجوی درآلودگی هوای یك ناحیه، پدیده وارونگی دماست.زیرا درحالت عادی كه درجه حرارت جوی مجاور زمین برحسب ارتفاع كاهش می یابد، وجود حرارت بیشتر و هوای سبكتر در ارتفاع پایین و حرارت كمتر و هوای سنگین تر در طبقات بالا باعث می شود كه هوای سبك از طبقات پایین به طرف بالا صعود كرده، عوامل آلوده كننده را با خود به طبقات فوقانی ببرد. به این طریق عوامل آلوده كننده در فضا پراكنده شده و یك تهویه طبیعی انجام می پذیرد.

ولی وقوع پدیده وارونگی دما باعث پایداری هوا شده و موجب می شود توده هوا همراه با تمام ناخالصی ها و عوامل آلوده كننده آن در زیر سطح وارونگی دما محبوس شود. در چنین شرایطی میزان اكسیژن هوا به علت مصرف تدریجی آن كاهش و میزان آلوده كننده های هوا به علت تولید تدریجی آنها افزایش می یابد. به این ترتیب هوای منطقه به شدت آلوده می شود.

این وضعیت تا زمانی كه وارونگی دما محو نشود، ادامه می یابد و اگر مدت وقوع آن با ارتفاع كم، طولانی شد و با بالا رفتن میزان رطوبت نسبی هوا، به حد اشباع برسد، پدیده خطرناكی با نام «ابر مسموم» پدیدار خواهد شد.


آثار وارونگی دما بر آلودگی هوای تهران


در نگاه اول این پدیده به خودی خود خطری را متوجه زمین و سلامت موجودات زنده نمی‌سازد، اما ترکیب آلاینده‌های موجود با یکدیگر و پیدایش آلاینده‌های ثانویه، شهر را آبستن بروز فاجعه‌های زیست‌محیطی می‌کند. با شروع روز و آغاز فعالیت‌های انسانی و مصرف سوخت، دمای هوای سطح زمین افزایش می‌یابد. این هوای گرم هنگام صعود و حرکت به سمت بالا یا هنگام جابه‌جایی به وسیله باد، با لایه‌ای هم‌دما از هوا که توسط تابش خورشید در طبقات فوقانی جو تشکیل شده برخورد کرده و این امر مانع صعود و تبادل هوا می‌شود که نتیجه آن تشکیل یک سطح پوششی بالای شهر است که با گذشت زمان و افزایش فعالیت‌های انسانی و به دلیل حبس هوا در زیر این لایه، مواد آلاینده تولید شده در سطح زمین باقی مانده و بالا نمی‌روند . محبوس‌شدن هوای سرد توسط لایه‌ای از هوای گرم و ایجاد پوشش غیرقابل صعود و انباشته از هوای آلوده که روی شهر را می‌گیرد و تمام آلودگی‌های به وجود آمده در شهر را زیر این طبقه جمع می‌کند، از ویژگی‌های اینورژن هوا در کلانشهرهای امروز است.

به طور كلی پدیده وارونگی دما موجب تراكم هوای آلوده در محدوده معینی می شود و هر قدر ارتفاع وارونگی دما كوتاهتر باشد و مدت آن بیشتر به طول بیانجامد بدیهی است كه میزان خطرات آن فزونی می یابد. براساس تحقیقات به عمل آمده،‌ تهران بیش از دو سوم روزهای سال با پدیده وارونگی جوی مواجه است و این حالت بیشتر در پاییز و زمستان روی می دهد. در حالت وارونگی دما، هوا، حالت سكون و آرام به خود گرفته و جریان هوا در آن به وقوع نمی پیوندد.

Tel: +98 (21) 88351932-33 | Fax: +98 (21) 88335269 | Mobile : +98(912) 3007407 | All rights reserved.